“Zelfmanagement ligt op het snijvlak van ziekte en het dagelijks leven”

“Zelfmanagement ligt op het snijvlak van ziekte en het dagelijks leven”

Datum: 17 december 2018

Anneloes van Staa: “Een verpleegkundige kan het verschil maken.”

Een leerboek, een gesprekshulp, trainingen, een app en 10 handige tips voor de praktijk. Een Rotterdams onderzoeksprogramma levert tal van handreikingen op voor verpleegkundigen die patiënten betere zelfmanagementondersteuning willen bieden.

“Er waren weinig concrete handreikingen over hoe je zelfmanagementondersteuning in de praktijk vormgeeft. Ook het beroepsonderwijs kampte met gebrek aan lesmateriaal”, zegt dr. AnneLoes van Staa. Ze leidde het programma NUrsing Research into Self-management and Empowerment in Chronic Care (NURSE-CC) om daar verandering in te brengen.
Een team van onderzoekers, verpleegkundigen en studenten van Hogeschool Rotterdam, het Erasmus MC en de Erasmus Universiteit Rotterdam wilde de kwaliteit van zelfmanagementondersteuning door verpleegkundigen verbeteren, zowel in de praktijk als in het onderwijs. Onder leiding van AnneLoes van Staa, lector Transities in Zorg aan Hogeschool Rotterdam, gingen zij voortvarend aan de slag.

Gesprekken aangaan
Het projectteam onderzocht eerst hoe verpleegkundigen en patiënten met verschillende chronische aandoeningen denken over zelfmanagement en ondersteuning daarbij. Op basis daarvan ontwikkelden ze hulpmiddelen voor verpleegkundigen. Eén daarvan is het Zelfmanagement Web, een A4 met een pictogram van 14 levensdomeinen. Het is een gesprekshulpmiddel dat verpleegkundigen helpt bij het navragen hoe het met een patiënt gaat. De patiënt kiest uit het Zelfmanagement Web een onderwerp dat voor hem/haar belangrijk is en waarin hij/zij graag verbetering zou zien. De domeinen variëren van zorgen voor jezelf tot financiën, van leefstijl tot intieme relaties, en van bijwerkingen van medicijnen tot vrijetijdsbesteding. Tijdens het gesprek gebruikt de verpleegkundige technieken voor oplossingsgerichte gespreksvoering. “Het Zelfmanagement Web is getest in poliklinieken voor gebruik door verpleegkundig specialisten”, licht programmaleider Van Staa toe. “Hoe het in andere contexten werkt, weten we nog niet, maar van deze groep hebben we veel enthousiaste reacties gekregen. Ze voerden heel andere gesprekken met patiënten, hadden het gevoel echt iets te kunnen bijdragen aan het zelfmanagement en bouwden een betere relatie op met patiënten. In een besloten Facebookgroep schreef een patiënt: ‘Eindelijk onderzoek waar we iets aan hebben!’”

Leerboek
Om het verpleegkundig onderwijs te voorzien van goede leerstof is binnen NURSE-CC het leerboek ‘Verpleegkundige ondersteuning bij zelfmanagement en eigen regie’ geschreven. Het boek, gericht op hbo-v-studenten, laat zien voor welke uitdagingen mensen met een chronische ziekte staan. Het behandelt manieren en hulpmiddelen waarmee verpleegkundigen patiënten daarbij kunnen begeleiden. Het boek, uitgebracht in 2018, wordt al gebruikt op de hbo-v- en Masteropleiding aan Hogeschool Rotterdam, en onder meer Hogeschool Zeeland, Hogeschool Zuyd en Windesheim. Er zijn inmiddels zo’n 1.500 exemplaren verkocht. Van Staa: “Bij het boek is een online leeromgeving gemaakt, met onder meer minicolleges en films. Docenten kunnen de leeromgeving gebruiken om opdrachten te vinden, om studenten filmpjes te laten zien van echte consulten tussen verpleegkundigen en patiënten. Daarnaast gaan we met subsidie van ZonMw samen met Vilans een kennisbundel ontwikkelen. Dat is een digitaal product waar docenten snel bondige informatie vandaan kunnen halen, compleet met opdrachten.”

Reuma-app
NURSE-CC leverde 3 promoties op en meer dan 20 wetenschappelijke publicaties. Er zijn trainingen ontwikkeld en alle inzichten die het programma heeft opgeleverd, zijn samengevat in 10 praktijkgerichte tips voor verpleegkundigen (zie kader). NURSE-CC inspireerde ook. Verpleegkundigen hebben, samen met reumapatiënten, een app ontwikkeld, mogelijk gemaakt met een subsidie van een farmaceutisch bedrijf. De app ondersteunt reumapatiënten bij het omgaan met hun ziekte. “Verpleegkundigen hebben eerst met patiënten gekeken welke informatie over reuma en leefstijladviezen gewenst is”, vertelt Van Staa. “Standaardfolders werken onvoldoende. Het bleek dat mensen naar gelang hun behoefte bepaalde informatie willen ophalen. Gebruik van zo’n app heeft geen aantoonbaar grootse effecten, zoals beter medicijngebruik of welbevinden. Wél vinden patiënten het prettig dat ze zo meer grip op de ziekte krijgen.’”

“Intensieve samenwerking tussen wetenschap, onderwijs en praktijk draagt eraan bij dat nieuwe kennis niet op de plank blijf liggen”

Kwaliteitsimpulsen
NURSE-CC had óók als insteek om de kennisinfrastructuur voor verpleging en verzorging in de regio Rotterdam te versterken. “Die was van oudsher zwak. Er was geen vakgroep of hoogleraar verplegingswetenschap in Rotterdam. Dit programma was het eerste waarin het Erasmus MC, de universiteit en de hogeschool intens hebben samengewerkt.” Inmiddels is er een hoogleraar Verplegingswetenschap aan het Erasmus MC aangesteld. “Waarom dat zo belangrijk is? Elke beroepsgroep heeft baat bij kwaliteitsimpulsen. Een intensieve samenwerking tussen wetenschap, onderwijs en praktijk draagt eraan bij dat nieuwe, betrouwbare kennis in de praktijk wordt gebruikt en niet op de plank blijft liggen.’”

Verpleegkundige kan verschil maken
NURSE-CC heeft Van Staa zelf met de neus op de feiten gedrukt hoe belangrijk het is als verpleegkundige naar de mens als geheel te kijken. “Ondersteuning van zelfmanagement vraagt een brede visie op de fysieke, sociale en emotionele uitdagingen waar mensen met chronische aandoeningen voor staan. Het maakt uiteindelijk niet zoveel uit of bij iemand een nier is getransplanteerd of dat er reuma is geconstateerd: elke chronische ziekte heeft invloed op je verhouding tot je omgeving, school, werk en relaties. Eigen onzekerheden en angsten spelen mee en dagelijks zijn aanpassingen nodig. Zelfmanagement ligt op het snijvlak van het dagelijks leven en de ziekte. En op dat snijvlak zit de verpleegkundige – die kan dáár verschil maken. De goede diagnose en de juiste behandeling zijn heel belangrijk, maar daarmee is iemand er meestal nog niet.”

Een vervolg
Positieve reactie van gebruikers van onder meer het Zelfmanagement Web en het leerboek motiveren Van Staa en haar team om hun werk te vervolgen. Zo zullen ze gaan kijken hoe het Zelfmanagement Web werkt binnen de revalidatie- en thuiszorg. Ze gaan de kennisbundel, het digitaal product voor docenten, publiceren. En ze hopen hun producten door te ontwikkelen, zodat ondersteuning van zelfmanagement ook bij mbo-verpleegkundigen een kwaliteitsimpuls krijgt.

Meer informatie:
Eindrapportage van het project
14 domeinen als gespreksonderwerp van Zelfmanagement Web
Leerboek ‘Verpleegkundige ondersteuning bij zelfmanagement en eigen regie’
Artikel over ondersteunen van zelfmanagement in het hbo-v

Bekijk ook het animatiefilmpje op de homepage van ZorgenZ (rechterkolom).

Angela Rijnen

Dit interview is verschenen in de artikelenreeks van het ZonMw-programma Tussen Weten en Doen. Deze reeks geeft een impressie van de onderzoeksresultaten en hoe deze jou als verpleegkundige of verzorgende helpen om je professioneel handelen te blijven ontwikkelen.
Zie op ZorgenZ ook het interview in deze reeks met hoogleraar Ouderenzorg Jan Hamers: ‘De zorg veranderen kan erg uitdagend zijn’ en met Betsie van Gaal, onderzoekscoördinator: ‘Verpleegkundigen hebben belangrijke rol bij e-health’.

 

 

Gerelateerde berichten

Author: Zorgenz

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

  • Abonneer hier